Ebeveyn tükenmişliği

Son yıllarda sık duyduğumuz ama çoğu zaman dile getirmeye çekindiğimiz bir kavram: Ebeveyn Tükenmişliği. Anne ya da baba olmak, biyolojik bir olaydan çok daha fazlasıdır. Sürekli zihinsel mesai gerektirir. Planlama, takip, düzenleme, duygusal regülasyon… Üstelik bu görev 7/24 sürer. Tatili yoktur. Molası sınırlıdır. Toplumsal beklentiler ise yükü artırır.

“İyi anne sabırlıdır.”
“İyi baba güçlüdür.”
“Çocuğun için fedakârlık yapmalısın.”

Peki ya ebeveyn insan değil mi?

Tükenmişlik, sadece yorgunluk değildir. Duygusal mesafenin artması, çocuğa karşı tahammülsüzlük, suçluluk, yetersizlik hissi ve kaçma isteği ile karakterizedir. Kişi çocuğunu sever ama ebeveynlik rolünden yorulmuştur.

Bu durum özellikle mükemmeliyetçi ve yüksek sorumluluk duygusuna sahip ebeveynlerde daha sık görülür. Her şeyi doğru yapmak isteyen, hata yapmaktan korkan, çocuğunun her ihtiyacına anında cevap vermeye çalışan ebeveyn zamanla kendi ihtiyaçlarını tamamen ihmal eder. Çoğu zaman çocukla beraber karı-koca rolü unutulur ve sadece anne-baba rolü aktiftir.

Ebeveynlerde ilk zamanlarda ilgi çoğu zaman zorunlu olarak bebek üzerinde olsa da yaşla beraber bu ilginin sadece ebeveynlik rolünden çıkıp bireyin diğer rollarine de dağılması gerekir. Çünkü hepimizin ebeveynlik rolü dışında birçok rolü vardır; eş, arkadaş, çalışan, evlat, kardeş vs. Tek bir rolde sıkışıp kalmak bir süre sonra ruh-beden-zihin bütünlüğünü zorlamaya başlar. Ebeveynlik rolünün sürekli tetikte olma hali oldukça yorucudur. Sinir sistemi kronik stres altında kaldığında alarm hali kalıcılaşır. Kortizol seviyesi uzun süre yüksek kalırsa hem ruhsal hem bedensel sorunlar baş gösterir. Uyku bozulur, sabır azalır, öfke artar.

Tükenmiş ebeveyn genellikle iki uçta gider gelir: Ya aşırı kontrolcü olur ya da tamamen geri çekilir. Oysa çocuk için en önemli şey mükemmel ebeveyn değil, düzenli ve istikrarlı ebeveyndir. Yani kendi duygusunu tanıyabilen, mola verebilen, yardım isteyebilen bir yetişkin.

Ebeveyn tükenmişliği bir zayıflık değil, alarmdır. “Yük fazla” demenin başka bir yoludur.

Kendinize şu soruyu sorun: Son ne zaman sadece kendiniz için bir şey yaptınız? Eğer cevap hatırlamıyorsanız, sistem alarm veriyor olabilir.

Çocuğunuza iyi gelmenin yolu, önce kendinize iyi gelmekten geçer.