Ünlü gezgin Gökalp Saban: Sonunda zıvanadan çıktım!

Profesyonel Tur Rehberi ve sosyal medya fenomeni Gökalp Saban, sosyal medya hesabından “Sonunda Zıvanadan Çıktım” diyerek paylaşımda bulundu. Yayınladığı videoda Aydın’da bulunan Afrodisias, Priene Antik Kenteleri ve İzmir’de bulunan Efes Antik Kenti hakkında açıklamalarda bulunan Ünlü Gezgin, “Zıvana denilen şey iki tane taşı birbirine bağlayan Demir ve Kurşun’dur. Eski çağlarda taşlar bu şekilde sağlamlaştırılıp kullanılmıştır. Bunun örneklerini Aydın’da bulunan Priene ve Afrodisias Antik Kentinde de görmekteyiz” dedi.

Sosyal medyada yüzbinlerce takipçisi bulunan ünlü Gezgin Gökalp Saban “Sonunda zıvanadan çıktım” diyerek yeni bir paylaşımda bulundu. Saban yaptığı açıklamada, “Zıvana’dan çıkmanın demir ve kurşundan yapılan ‘U’ veya ‘Z’ şeklindeki cisimlerle alakası olduğunu düşünmüyorum. Fakat binlerce yıl önce iki taşı birleştirmek için demir ve kurşun karışımıyla bu sistemi yaptılar. Hatta Kurtuluş Savaşı döneminde elimizde kurşun bulunmadığı için Antik Kent’lerden sökülen Zıvanalar eritilerek kurşun yapılmıştır. Günümüzde zıvana örneklerini İzmir’in Efes, Aydın’ın Afrodisias ve Priene Antik Kentlerinde de görebilirsiniz”, açıklamasında bulundu.
Saban paylaşımında ayrıca şu ifadelere yer verdi:
“Taşların Birleştirilmesinde Demir ve Kurşun

1. Demir Kenetler ve Zıvanalar
• Antik dönemde özellikle büyük tapınaklarda, tiyatrolarda ve sur duvarlarında mermer ya da taş blokların oynamaması için özel bağlantı sistemleri kullanılırdı.
• Blokların üst yüzeylerine ya da yanlarına “U” veya “Z” şeklinde demir kenetler yerleştirilirdi.
• Ayrıca taşların ortasına açılan deliklere demir zıvanalar (dowel) konurdu. Bu, taşların yatay ve dikey doğrultuda kaymasını engellerdi.

2. Kurşunun Rolü
• Demir tek başına paslandığı için uzun vadede taşı çatlatabilirdi. Bunun önüne geçmek için demir kenetlerin etrafına kurşun dökülürdü.
• Kurşun, demirle taş arasındaki boşluğu doldurarak hem bağlantıyı sağlamlaştırır hem de paslanmaya karşı koruyucu bir tabaka işlevi görürdü.
• Ayrıca kurşun esnek bir metal olduğu için deprem ve darbe etkilerini emerek taşın kırılmasını engellerdi.

3. Kullanım Alanları
• Tapınaklar: Efes Artemis Tapınağı, Priene Athena Tapınağı gibi anıtsal yapılarda.
• Tiyatrolar ve Stadyumlar: Taş sıraların sabitlenmesinde.
• Surlar: Özellikle Helenistik dönemdeki bombeli sur duvarlarında büyük blokların sağlam oturması için.

4. Günümüzde İzleri
• Efes, Afrodisias, Pergamon gibi kazılarda hâlâ taşların üzerinde demir kenet yuvalarını ve içinde dökülmüş kurşunun izlerini görebilirsin.
• Bazen kurşun eriyip akmış gibi gri renkli izler bırakmıştır.

Yani, demir sağlamlığı; kurşun ise koruyuculuğu ve esnekliği sağlıyordu. Bu kombinasyon sayesinde antik yapılar binlerce yıl ayakta kalabildi”.