Büyükşehir Belediye Kanununu inceledik: Yetki kimde?

Aydın Büyükşehir Belediye Meclisi’nde Başkan Özlem Çerçioğlu’nun “hukuka aykırı” olduğu gerekçesiyle iade ettiği üç madde, CHP Grubu’nun oylarıyla yeniden kabul edildi. Son günlerin gündem maddesi olan Kuşadası ve Didim’deki bazı caddeleri Büyükşehirden devralmayı, ilaçlama, vektörel mücadeleyle ilgili hizmetleri ise Büyükşehire bırakan önergeler CHP’li Meclis Üyeleri tarafından kabul edildi. Başkan Çerçioğlu ise Meclis’te yaptığı açıklamada, “hukuka aykırı” olan kararların iptali için İdare Mahkemesine başvuracaklarını açıkladı. Son günlerde gündem olan Büyükşehir Belediye Kanunu incelemeye aldık.

DAHA ÖNCE VETO EDİLEN 3 MADDE CHP’Lİ ÜYELERCE KABUL EDİLDİ

CHP Grubu, geçen toplantıda veto edilen maddelerin aynen oylanmasını talep etti. CHP Grup Sözcüsü ve Kuşadası Belediye Başkanı Ömer Günel’in önerisi doğrultusunda yapılan oylamada, AK Parti Grubu “hayır” oyu verirken, CHP’li üyelerin “evet” oylarıyla maddeler yeniden kabul edildi.

ÇERÇİOĞLU: MAHKEMEYE GİDECEĞİZ

Kararın ardından konuşan Başkan Özlem Çerçioğlu, hukuka aykırı alınan kararları İdare Mahkemesine taşıyacaklarını açıkladı.

CADDELERE GELİNCE “PARA VAR” DEDİLER, DEFİN VE İLAÇLAMAYI BÜYÜKŞEHİRE BIRAKTILAR!

CHP Grubunun “defin hizmetleri ve ilaçlama, vektörel mücadele maliyetli oluyor” diyerek sunduğu ve kabul edilen önergeler gündemden düşmüyor. “Paramız var” çıkışı yapan Kuşadası Belediye Başkanı Ömer Günel ve Efeler Belediye Başkanı Anıl Yetişkin’in konu vatandaşın defin hizmetine gelince “mali yük” olarak gördükleri çelişkili açıklamaları vatandaşta tepkiye neden olmuştu. Özellikle Efeler Belediye Başkanı Anıl Yetişkin’in yaklaşık geçen 2 yaz ayı boyunca ilaçlamayı yetersiz yapması Aydınlı vatandaşlar tarafından da sıklıkla eleştirilmişti. Kuşadası Belediye Başkanı Ömer Günel’in de “mali yük oluyor” diyerek bu defin ve ilaçlama hizmetlerini devretmesinin yanında Büyükşehire ait caddelerin tüm sorumluluğunu almak istemesinin bilboardlara sahip olmak için istendiği öne sürülüyor.

KANUNU SATIR SATIR İNCELEDİK! KİM YETKİLİ?

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununu incelediğimizde; defin hizmetinde Büyükşehir ve ilçe Belediyelerin sorumlu olduğuna dair maddeler bulunurken, vektörel mücadele ile ilaçlamanın Büyükşehir sorumluluğunda olmadığı görülüyor.

Çerçioğlu’nun “Büyükşehir Belediye Kanununa ve hukuka aykırı” diyerek Aydın İdare Mahkemesine taşımasının gerekçesinin de ilaçlama ve vektörel mücadelenin tüm Türkiye’de ilçeler tarafından yapıldığı, kanunda Büyükşehirin görev ve sorumlulukları arasında yer almadığından bahisle dava açılacağı ifade ediliyor.

GÖZLER İDARE MAHKEMESİNDE!

Tüm gözler, Mecliste alınan kararlara karşı Başkan Çerçioğlu tarafından başvurulacak olan Aydın Bölge İdare Mahkemesinin vereceği karara çevrildi. İdare Mahkemesi kararlarının tüm kamu ve kuruluşları üzerinde bağlayıcılığı bulunuyor.

İLÇELER BELEDİYE HİZMETLERİNDEN NEDEN VAZGEÇİLİYOR?

2014 tarihinde Aydın ili Büyükşehir olunca yaklaşık 11 yıldır bu hizmetleri sürdüren ve hiçbir zaman gündeme gelmeyen konuların ortaya çıkması vatandaşlar tarafından da şaşkınlıkla karşılanıyor. Vatandaşa hizmet noktasında defin hizmetleri ve vektörel mücadele gibi hizmetlerin “maddi yük” gerekçesiyle siyaseten gündem olması ve Meclisteki oy çokluğuyla Büyükşehire devredilmesinin yanında temizlik, bakım ve alt yapı bakımından ödenek ayrılması gereken bazı caddelerin neden Büyükşehirden alınarak İlçe Belediyelerine devredilme çabasında bulunulduğu büyük bir çelişki olarak görülüyor. Geçen meclis toplantısında Deve Güreşleri Festivali konusunda da ilçe belediyeleri Büyükşehirden bu konuda yardım istemiş ve bu konu günlerde gündemde yerini almıştı. İlçe Belediyelerinin kendilerine ait hizmetleri devretme çabaları ise toplumda ‘Belediyeler kendi hizmetlerini neden devrediyor?’ sorularının ortaya çıkmasına neden oluyor.

BBK MADDE 7’DE İLAÇLAMA BÜYÜKŞEHİRİN SORUMLULUĞUNDA GÖZÜKMÜYOR!

B.B.K. 7. madde incelendiğinde; Büyükşehir Belediyesinin vektörel mücadele ve ilaçlama hizmetlerini yapması gerekiğine dair bir hükmün yazılmadığı görülüyor.

KANUN SORUMLULUK İLÇE BELEDİYESİNDE DİYOR!

Büyükşehir Belediye Kanununun İlçe Belediyelerinin görev ve yetkileri şunlardır kısmında ise: “Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak” ifadeleri yer alıyor.

Büyükşehir görevleri arasında yer almayan ilaçlama ve vektörel mücadele kısmı, bu madde gereğince sorumluluğu ilçe belediyelerinin üstünde bırakıyor.

Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu tarafından mahkemeye taşınacak olan ilaçlama ve vektörel mücadele konusundaki meclis kararını ise Aydın İdare Mahkemesi karara bağlayacak.

İNCELEMEK İSTEYENLER İÇİN İŞTE GÜNDEME GELEN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE KANUNU 7.MADDE:

Madde 7- Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:

a) İlçe (…)^[3] belediyelerinin görüşlerini alarak büyükşehir belediyesinin stratejik plânını, yıllık hedeflerini, yatırım programlarını ve bunlara uygun olarak bütçesini hazırlamak.

b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye (…)^[4] sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe (…)³ belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak.

c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak.

d) Büyükşehir belediyesi tarafından yapılan veya işletilen alanlardaki işyerlerine büyükşehir belediyesinin sorumluluğunda bulunan alanlarda işletilecek yerlere ruhsat vermek ve denetlemek.

e) Belediye Kanununun 69 ve 73 üncü maddelerindeki yetkileri kullanmak.^[5]

f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

g) (Değişik: 12/11/2012-6360/7 md.) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek.

h) Coğrafî ve kent bilgi sistemlerini kurmak.

i) Sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak çevrenin, tarım alanlarının ve su havzalarının korunmasını sağlamak; ağaçlandırma yapmak; gayrisıhhî işyerlerini, eğlence yerlerini, halk sağlığına ve çevreye etkisi olan diğer işyerlerini kentin belirli yerlerinde toplamak; inşaat malzemeleri, hurda depolama alanları ve satış yerlerini, hafriyat toprağı, moloz, kum ve çakıl depolama alanlarını, odun ve kömür satış ve depolama sahalarını belirlemek, bunların taşınmasında çevre kirliliğine meydan vermeyecek tedbirler almak; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak.^[6]

j) Gıda ile ilgili olanlar dâhil birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri ruhsatlandırmak ve denetlemek, yiyecek ve içecek maddelerinin tahlillerini yapmak üzere laboratuvarlar kurmak ve işletmek.

k) Büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu veya işlettiği alanlarda zabıta hizmetlerini yerine getirmek.

l) Yolcu ve yük terminalleri, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruhsat vermek.

m) Büyükşehirin bütünlüğüne hizmet eden sosyal donatılar, bölge parkları, hayvanat bahçeleri, hayvan barınakları, kütüphane, müze, spor, dinlence, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek; gerektiğinde amatör spor kulüplerine nakdî yardım yapmak, malzeme vermek ve gerekli desteği sağlamak, amatör takımlar arasında spor müsabakaları düzenlemek, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan sporculara, teknik yönetici, antrenör ve öğrencilere belediye meclis kararıyla ödül vermek.^[7]

n) Gerektiğinde mabetler ile sağlık, eğitim ve kültür hizmetleri için bina ve tesisler yapmak, kamu kurum ve kuruluşlarına ait bu hizmetlerle ilgili bina ve tesislerin her türlü bakımını, onarımını yapmak ve gerekli malzeme desteğini sağlamak.^[8]

o) Kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlamak, bu amaçla bakım ve onarımını yapmak, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa etmek.

p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.

r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak.

s) Mezarlık alanlarını tespit etmek, mezarlıklar tesis etmek, işletmek, işlettirmek, defin ile ilgili hizmetleri yürütmek.

t) Her çeşit toptancı hallerini ve mezbahaları yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek, imar plânında gösterilen yerlerde yapılacak olan özel hal ve mezbahaları ruhsatlandırmak ve denetlemek.

u) İl düzeyinde yapılan plânlara uygun olarak, doğal afetlerle ilgili plânlamaları ve diğer hazırlıkları büyükşehir ölçeğinde yapmak; gerektiğinde diğer afet bölgelerine araç, gereç ve malzeme desteği vermek; itfaiye ve acil yardım hizmetlerini yürütmek; patlayıcı ve yanıcı madde üretim ve depolama yerlerini tespit etmek, konut, işyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşları ile kamu kuruluşlarını yangına ve diğer afetlere karşı alınacak önlemler yönünden denetlemek, bu konuda mevzuatın gerektirdiği izin ve ruhsatları vermek.

v) Sağlık merkezleri, hastaneler, gezici sağlık üniteleri ile yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, meslek ve beceri kazandırma kursları açmak, işletmek veya işlettirmek, bu hizmetleri yürütürken üniversiteler, yüksek okullar, meslek liseleri, kamu kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği yapmak.

y) Merkezî ısıtma sistemleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek.

z) (Değişik: 12/11/2012-6360/7 md.) Afet riski taşıyan veya can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturan binaları tahliye etme ve yıkım konusunda ilçe belediyelerinin talepleri hâlinde her türlü desteği sağlamak.

aa) (Ek:24/12/2020-7261/29 md.) Bisiklet yollarının ve şeritlerinin, bisiklet ve elektrikli skuter park ve şarj istasyonlarının, yaya yollarının ve gürültü bariyerlerinin planlanması, projelendirilmesi, yapımı, bakımı ve onarımıyla ilgili işleri yürütmek.

bb) (Ek: 16/11/2022-7421/14 md.) Gerektiğinde cemevleri için bina ve tesisler yapmak, bu bina ve tesislerin her türlü bakımını, onarımını yapmak ve gerekli malzeme desteğini sağlamak.

Büyükşehir belediyeleri birinci fıkranın (c) bendinde belirtilen yetkilerini, imar plânlarına uygun olarak kullanmak ve ilgili belediyeye bildirmek zorundadır. (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/7 md.) Büyükşehir belediyeleri birinci fıkranın (l), (s), (t) bentlerindeki görevleri ile temizlik hizmetleri ve adres ve numaralandırmaya ilişkin görevlerini belediye meclisi kararı ile ilçe belediyelerine devredebilir, birlikte yapabilirler. (Ek üç cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p) bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir. Bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirlenir. (Değişik cümle:22/12/2021-7349/9 md.) Büyükşehir belediyeleri, kendisinden izin veya ruhsat almak ya da hat kiralamak suretiyle çalışan ve toplu taşıma hizmeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere; nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak tespit edeceği hatlardaki toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin gelir desteği ödemesi yapabilir.