2+2 Her Zaman 4 Etmez

Hayat bir matematiktir. Ama hayat, matematik kadar kesin değildir. Genellikle bir önermede bulununca
‘2+2 eşittir 4 kadar doğru’ deriz. Fakat matematiksel sonuçlar her zaman doğru sonucu vermez desem?
‘Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir’ gibi kesinlik bildiren durumlar ya da ‘2 kere 2 eşittir 4’ gibi
sonuçlar belkide mevcut yaşam koşullarımız altında doğru gözüken gerçeklerse?
‘Hatta iki paralel doğru asla keşişmez’ denir. Ama ‘aynı düzlemde’ kesişmez. Ya uzayın veya evrenin başka
yasalarına sahip bir ortamındaki düzlemde kesişiyorlarsa?
Çok bilinmese de bir söz vardır: Uzay, geometri kurallarına uymak zorunda değildir. Bugün bildiğimiz
yüzde 99,999 olan matematiksel gerçekler; zaman, boyut ve konumu değiştiği zaman 0,001 oranında
gerçekleşebilir. Yani, 2+2 eşittir 5’te olabilir.
İlkokul günlerimizde öğrendiğimiz en temel işlemlerden birisidir; 2 artı 2 eşittir 4. Anlaması ve anlatması
basit, kolay, net ve tartışmasızdır. Ama hayat, matematik kadar kesin değil. Matematik gibi kesin
sonuçlar hayata uygulandığında 2+2= üçte edebilir beşte. Ne yazık ki hayat hesapta olmayanlarla
ilerlemeye kaim. Doğru bir işlemle başlayan yolculuk yanlış anlamalarla, eksik duygularla, fazla
beklentilerle ilerleyebilir. Biz buna hesapta olmayan diyoruz. 2 tane 2 eşittir 4’tür ancak bazen sandığımız
gibi 4 etmez. Çünkü mantığın bittiği yerde hayat başlar.
Çok yetenekli, aynı eğitimi almış, büyük maddi olanakları olan iki kardeş düşünelim. İkiside aynı sektörde
faaliyet gösteren şirketler kursunlar. Kağıt üstünde bu denklemde başarı garanti gibi görünebilir. Ancak,
istedikleri kadar aynı eğitimi almış olsunlar, aynı maddi olanaklara sahip olsunlar, aynı alanda faaliyet
yürütüyor olsunlar, o kardeşlerin birinde liderlik kapasitesi eksikliği ve vizyon sorunu varsa birisi çok
başarılıyken diğeri başarısız olabilir.
Sonuçta ortaya çıkan şey belki de sıfırdır. Çünkü insanlar matematiksel sonuçlarla değil, ruh halleriyle,
egolarıyla, duygularıyla da çalışır.
Mesela toplumsal bir hukuk örneği baz alalım. Bir hükümet yasayla 2 tane mükemmel mahkeme
oluştursun. Vatandaş olarak yasal güvencesi arkasında olan bu mahkemelerden adaletin tam anlamıyla
uygulanmasını bekleriz. Fakat gün gelir aynı suçla ilgili bir mahkemeden (a) diğer mahkemeden (b) kararı
çıkabilir. İki mahkemede aynı yasayı farklı okumaktadır, yorumlamaktadır. Yani, yasaları uygulayanlar
niyetini bozarsa veya mahkemeler bağımsızlığını yitirirse 2+2 gibi gözüken meseleler bile 4 sonucunu
vermez. Kararları mutlak olan 4 sonucu yerine yargısız infaza, eşitsizliğe, adaletsizliğe dönüşür. Böylece
kağıt üstündeki doğrular, gerçek hayatta işlevsiz kalır.
Toplum, eğitim, adalet bir yana matematik en çok aşk hesabında tutmaz. Birbirlerini çok uzun yıllardan
beri tanıyan iki insan birbiri için çok güzel bir hayat vadeder. Onlar için 2+2 eşittir 4 değil 5 eder, hatta 10
eder, belki sonsuz eder. Fakat bu işlerde matematik hep yanılmıştır. Hayat burada da bekleneni vermez
her zaman. Gün geçtikçe anlaşmazlıklar başlar, tahammüller azalır, iletişim zayıflar. Sonuçta iki insanın
toplamı, birbirini tüketen bir yalnızlığa dönüşebilir.
Matematik ve bilimin yanıldığı bir hesapta ‘umut ve inanç’tır. Çevremizden muhakkak böyle bir olay
duymuşuzdur. Bir kişi hastadır ve doktorlar ‘Tıbben yapacak bir şey yok” diyerek ‘Yüzde 99 oranında

hastanın hayatını kaybedeceğini’ söylerler. Hatta Tıp Bilimi’ne göre yaşama şansı sıfırdır. Ama birşey olur,
hastanın iyileştiği görülür. Bilimin hesabı tutmaz. Çünkü insanın içinde sadece matematik bulunmaz.
İnanç ve umutta vardır insanın içinde. O kişi bir anda iyileşebilir. Tıp açıklayamaz bunu. Belki de ilahi bir
dokunuşla o hasta hayat bulur. O yüzden bazen 2 tane 2 eşittir ‘mucize’ eder.
Kısacası hayat formüllere sığmaz. “2+2 eşittir 4 eder” yerine “2+2 her zaman 4 etmez” demek akıl dışı
düşünmek değildir. Bilakis, hayatın sadece mantıkla, işlemle, formülle değil; duyguyla, inançla ve de
mucizeyle de yürüdüğünü kabul etmektir. Matematiksel sonuçlar kadar, insan yanılgıları da hayatın
gerçeğidir. Kimi zaman hiçbir formülün çözemeyeceği bir denklem içinde buluruz kendimizi. O yüzden
karşımıza bir şey çıktığında, hemen hesaplamaya başlamamak gerekir. Herşeyin bir matematiği olabilir
fakat matematik herşey değildir.
Belki de karşımıza çıkan her denklem çözmek için değil, yaşamak ve yaşanmak içindir.

YUSUF ZİYA YAYAN